Θεωρία

Το «νέο» Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ
11/02/09
Με την ανακοίνωση του Προγράμματος του ΠΑΣΟΚ την 1η Μαρτίου 2007, τα αστικά ΜΜΕ που το στηρίζουν ανέλαβαν να διαμορφώσουν εντυπώσεις για το δήθεν φιλολαϊκό προφίλ του Προγράμματος.

Ετσι φιλοξενήθηκαν άρθρα, έγιναν εκπομπές και συνεντεύξεις με κύριο στόχο να αποδείξουν ότι το «νέο» Πρόγραμμα αποτελεί «στροφή» του ΠΑΣΟΚ προς τα λαϊκά στρώματα, ότι «επανασυνδέει» το ΠΑΣΟΚ με την «παραδοσιακή κοινωνική του βάση», ότι αποτελεί «ρεαλιστική πρόταση διεξόδου» για τα φτωχά λαϊκά στρώματα και την αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων, ότι στη βάση του Προγράμματος δίνεται η δυνατότητα για υψηλή εσωκομματική συσπείρωση του ΠΑΣΟΚ μεγαλώνοντας τις προοπτικές για νίκη.

Το νέο Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ δεν εξαγγέλλει νέα πολιτική, νέα στρατηγική στόχευση. Είναι η ίδια με αυτή που ακολούθησε το ίδιο ως κυβέρνηση τα προηγούμενα χρόνια και που σήμερα υλοποιεί η κυβέρνηση της ΝΔ. Η γλαφυρή και αναλυτική κωδικοποίηση της στρατηγικής του κεφαλαίου, όπως αυτή είναι επεξεργασμένη από τα πιο έγκυρα επιτελεία της ΕΕ, του ΟΟΣΑ, του ΣΕΒ, είναι κυρίαρχη σε όλο το Πρόγραμμά του. Ουσιαστικά με το Πρόγραμμά του κάνει μια προσπάθεια προσαρμογής στην προώθηση της στρατηγικής της Λισσαβόνας, έτσι όπως συμπληρώνεται στην πορεία από τις Συνόδους Κορυφής της ΕΕ. Η πολιτική του είναι πολιτική εξυπηρέτησης των συμφερόντων των ελληνικών μονοπωλίων που αντικειμενικά δεν οδηγεί στη λύση αλλά στην όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων και των λαϊκών προβλημάτων. ΠΑΣΟΚ και ΝΔ αντιπαρατίθενται στο έδαφος των λαϊκών προβλημάτων προσπαθώντας να αποπροσανατολίσουν από τις πραγματικές αιτίες τους. Ετσι το ΠΑΣΟΚ κατηγορεί τη ΝΔ ότι κυβερνάει με «πυξίδα τη διευθέτηση συμφερόντων»[1], «μεταφέρει το κόστος της εξυγίανσης στην κοινωνία», «βάζει στο περιθώριο τις αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας», ότι «βλάπτει τα συμφέροντα των πολλών»[2]. Παρόμοια επίθεση εξαπέλυε από τη θέση της αντιπολίτευσης και η ΝΔ στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ κατηγορώντας την για «αλαζονεία», «κωλυσιεργία», «παλινδρομήσεις και καθυστερήσεις» για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων[3]. Αυτή η αντιπαράθεση, η οποία θα οξυνθεί στην πορεία προς τις εκλογές, προσπαθεί να συσκοτίσει τη συμφωνία και των δύο κομμάτων στις στρατηγικές επιλογές του κεφαλαίου, στην προώθηση των λεγόμενων «μεταρρυθμίσεων».

Το ΠΑΣΟΚ αντιπολιτευόμενο εμφανίζει τον εαυτό του ως δύναμη που μπορεί να υλοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις με το λιγότερο δυνατό κόστος, όπως το 2004 η ΝΔ εμφανίζονταν ως δύναμη «ήπιας προσαρμογής». Ετσι προσπαθεί να διαμορφώσει τη διαχωριστική γραμμή με την πολιτική της ΝΔ. Στην προσπάθεια να δείξει ότι δεν ασκεί ψεύτικη αντιπολίτευση στη ΝΔ, αλλά και για να τη φθείρει εκλογικά, η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ ενισχύει κινητοποιήσεις με αιτήματα που σε καμία περίπτωση δεν αντιμετωπίζουν την κάλυψη πραγματικών αναγκών και τις αιτίες μη ικανοποίησης, π.χ. η κήρυξη απεργίας από τη ΓΣΕΕ για τη διαχείριση των ομολόγων.

Ταυτόχρονα υπερασπίζει την «κοινωνική συνοχή» και κατακεραυνώνει την κυβέρνηση ότι προκαλεί κοινωνική αναταραχή! Εμφανίζεται έτσι ως εγγυητής της ομαλότητας (!) ως εκείνος ο διαχειριστής που μπορεί να επιλύει τα προβλήματα με το διάλογο και τη συμμετοχή και δίχως κοινωνική αναστάτωση!

Τα προβλήματα που παρουσιάζονται στην αναπαραγωγή του κοινωνικού κεφαλαίου έχουν οδηγήσει τον καπιταλισμό και τις κυβερνήσεις του να εγκαταλείψουν εδώ και πολλά χρόνια την πολιτική των εκτεταμένων καπιταλιστικών κρατικοποιήσεων και των παροχών ενσωμάτωσης της εργατικής τάξης, που ήταν στις δυνατότητες του συστήματος πριν από 40-50 χρόνια και να εφαρμόζουν την πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων, των ελαστικών ωραρίων, της εμπορευματοποίησης κοινωνικών τομέων, που προηγουμένως το κεφάλαιο απείχε (π.χ. στην υγεία - πρόνοια κ.α.).

Σε αυτή την αλλαγή έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, τα οποία έγιναν εξίσου ένθερμοι υπερασπιστές των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων με τα «συντηρητικά» που τις ξεκίνησαν πρώτα.

Επομένως οι δυσκολίες της σημερινής φάσης του καπιταλισμού δεν αφήνουν περιθώρια που θα ευνοούσαν το λεγόμενο «κοινωνικό κράτος» (παρότι τέτοιο κράτος στον καπιταλισμό δεν υπήρξε ούτε μπορεί να υπάρξει), και γίνονται πηγή κρίσης της στρατηγικής της σοσιαλδημοκρατίας. Πρόκειται για ένα βαθύτατα ιδεολογικό πρόβλημα, εξαιτίας του οποίου τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα δεν μπορούν να διαφοροποιηθούν από τα «δεξιά» ούτε προσχηματικά. Από εδώ και η αμηχανία - δημαγωγία πολιτικών ηγεσιών, ότι «πρέπει να πάρει τη θέση της η πολιτική, να μπει στο προσκήνιο»!

Το σύνθημα της «Δίκαιης Κοινωνίας» αποτελεί σημαντικό στοιχείο της διαχωριστικής γραμμής που προσπαθεί να σηκώσει το ΠΑΣΟΚ απέναντι στη ΝΔ. Ποια είναι όμως η «Δίκαιη Κοινωνία» που «οραματίζεται» το ΠΑΣΟΚ;

«Οραμά μας και στόχος μας είναι μια κοινωνία δίκαιη, με αναδιανομή πόρων, ευκαιριών και εισοδήματος υπέρ των ασθενέστερων κοινωνικών ομάδων. Ετσι έβλεπε και βλέπει το ΠΑΣΟΚ τον σοσιαλισμό. Μια Ελλάδα με κοινωνική δικαιοσύνη ... ισχυρή κοινωνική αλληλεγγύη σ' αυτούς που δεν μπορούν ... ίσες ευκαιρίες συμμετοχής σε άνδρες και γυναίκες, με νέους κανόνες και ισορροπίες ανάμεσα στον δημόσιο τομέα, στον ιδιωτικό τομέα και στην κοινωνία των πολιτών»[4].

Αν δεν υπήρχε η πολύχρονη πρακτική του ΠΑΣΟΚ ως κυβερνητικού κόμματος αυτές οι διακηρύξεις του καθώς και άλλων τέτοιων κομμάτων της σοσιαλδημοκρατίας, θα μπορούσαν να θεωρηθούν «ουτοπικές» υποσχέσεις για έναν καπιταλισμό με «ανθρώπινο πρόσωπο». Ετσι στη «Δίκαιη Κοινωνία» του ΠΑΣΟΚ:

Ο ιμπεριαλισμός, στον οποίο τα ισχυρά μονοπώλια και τα κράτη που τα στηρίζουν διεξάγουν έναν ανελέητο αγώνα μέχρι θανάτου για τον έλεγχο των αγορών, των πηγών και δρόμων ενέργειας, των εδαφών, μπορεί να εκδημοκρατιστεί. Αυτό εκφράζει το σύνθημα «εκδημοκρατισμός της παγκοσμιοποίησης»! .

Η καπιταλιστική αγορά που κυριαρχείται από τους νόμους της κερδοφορίας, που στηρίζεται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, που λειτουργεί με το σκληρό ανταγωνισμό, μπορεί να ελεγχθεί και να υποταχθεί στις λαϊκές ανάγκες!

Προβάλλει ως πολιτικό μέσο για τη λεγόμενη «δίκαια αναδιανομή», που θα ωφελήσει δήθεν τα λαϊκά στρώματα, τη σωστή επιλογή στο «μίγμα κρατικής παρέμβασης και αγοράς».

Ομως η αγορά δεν είναι κάτι αφηρημένο, αφορά πρώτα απ' όλα τη μισθωτή εργασία, όλα τα εμπορεύματα και αυτό είναι ο καπιταλισμός. Το ΠΑΣΟΚ κρύβει ότι η αστική κρατική παρέμβαση δεν είναι και ποτέ δεν ήταν ουδέτερη αλλά πάντα προς όφελος της καπιταλιστικής αγοράς. Αλλωστε κάθε επιλογή και εφαρμογή ενός «μίγματος» έχει ως αποτέλεσμα το αστικό κράτος να στηρίζει πιο αποτελεσματικά την καπιταλιστική κερδοφορία.

Τη λεγόμενη «δίκαια συμμετοχή» θα εξασφαλίσει η «αποκέντρωση» και η ενεργοποίηση της λεγόμενης «κοινωνίας των πολιτών».

Δηλαδή δίκαια συμμετοχή για το ΠΑΣΟΚ σημαίνει προσαρμογή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο νέο πλέγμα των κρατικών ρυθμίσεων για την αποτελεσματικότερη λειτουργία τους (π.χ. στην εμπορευματοποίηση κοινωνικών αναγκών όπως για ΑμΕΑ, παιδιά, ανάγκες «τρίτης ηλικίας» κλπ.), σημαίνει καλύτεροι μηχανισμοί ενσωμάτωσης και εξασφάλισης της κοινωνικής συναίνεσης.

Πρόκειται για συνειδητή προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ να διαστρεβλώσει κάθε σκέψη για κοινωνική αλλαγή, να διαστρεβλώσει το ίδιο το περιεχόμενο του σοσιαλισμού, να το εκμηδενίσει εντάσσοντάς το ως σύνθημα στα πλαίσια της αστικής στρατηγικής. Είναι συνειδητή επιλογή με στόχο να συσπειρώσει λαϊκές δυνάμεις σε μια πιο ενεργητική στήριξη της δικής του υποσχόμενης διαχείρισης.

Παρουσιάζοντας τη λεγόμενη «παγκοσμιοποίηση» ως μια ανυπέρβλητη διαδικασία, την οποία μπορεί κανείς μόνο να την πάρει υπόψη του, ώστε ανάλογα να χαράξει την πολιτική του στο πλαίσιό της, η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ:

Πρώτον: Υπερασπίζεται το «σοσιαλιστικό» του χαρακτήρα στη βάση ότι μπροστά σε μια αδήριτη αντικειμενική διαδικασία (λες και αυτή ξετυλίγεται μόνη της και όχι και με την πολιτική όλων των αστικών κομμάτων) το ΠΑΣΟΚ, σε διάκριση από τη «συντήρηση», ενεργοποιεί τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής αλληλεγγύης, της αναδιανομής του πλούτου υπέρ των φτωχότερων και της δικαιοσύνης, παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες!

Δεύτερον: Επιτίθεται στο ΚΚΕ χαρακτηρίζοντας την πολιτική του ως μη ρεαλιστική («πουθενά στον κόσμο δε γίνονται αυτά»), προκειμένου να μειώσει την εμβέλεια της απήχησης θέσεων του ΚΚΕ στη λαϊκή βάση του ΠΑΣΟΚ, αλλά και για να αποσπάσει ψηφοφόρους.

Από το Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ απουσιάζει κάθε αναφορά σε ορισμένα ζητήματα και ερωτήματα που απασχολούν την εργατική τάξη, όπως το ζήτημα της ανύπαρκτης δημοκρατίας στους τόπους δουλειάς, των δεκάδων νεκρών εργατών θυμάτων της εργοδοτικής αυθαιρεσίας, το τι θα γίνει με τους μισθούς που δεν καλύπτουν τις σύγχρονες ανάγκες της εργατικής οικογένειας κ.ά. Δεν πρόκειται βεβαίως για «αμέλεια». Πρόκειται για το γεγονός ότι η πολιτική προώθησης της στρατηγικής του κεφαλαίου δεν μπορεί παρά να θεωρεί ως «φυσική» κατάσταση στα πλαίσια της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, την εργοδοτική τρομοκρατία και τα «εργατικά ατυχήματα», ενώ βέβαια δε γίνεται συζήτηση για το αν ο μισθός πρέπει να καθορίζεται από τις διευρυνόμενες λαϊκές ανάγκες, τη στιγμή που προέχει η καπιταλιστική επιδίωξη για «μείωση του εργατικού κόστους».

Είναι αναγκαίο οι εργαζόμενοι και η νεολαία να κρίνουν τις πολιτικές δυνάμεις, αμφισβητώντας και απορρίπτοντας την πολιτική εξυπηρέτησης της καπιταλιστικής εξέλιξης, στην οποία εντάσσεται και η πολιτική των καπιταλιστικών μεταρρυθμίσεων. Να μην αποπροσανατολιστούν από τους δικομματικούς καβγάδες και την τεχνητή τους οξύτητα, να συνειδητοποιήσουν τι βρίσκεται πίσω από τις όποιες υποσχέσεις τους.

 

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ «ΠΛΗΡΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ»;

 

Στη «Δίκαιη Κοινωνία» του ΠΑΣΟΚ προβλέπεται ως «κεντρική προτεραιότητα η πλήρης απασχόληση, δημιουργική δουλειά για όλες και για όλους... » [5]. Για αυτό το σκοπό προτείνονται τα εξής μέτρα:

«Στροφή των προγραμμάτων για την απόκτηση εργασιακής εμπειρίας (STAGE), κυρίως προς τις ιδιωτικές επιχειρήσεις». Δηλαδή: «... επιδότηση θέσεων απασχόλησης για απόκτηση εργασιακής εμπειρίας κυρίως από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις»[6].

 «Δυνατότητα απασχόλησης για 4 συνεχή έτη για νέους με πλήρη ασφάλιση και (κλιμακούμενη) καταβολή ασφαλιστικών εισφορών». Δηλαδή όπως εξηγεί: «Ειδικό τετραετές πρόγραμμα ένταξης των νέων, για πλήρη και 12μηνη απασχόληση, σ' όλες τις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Γι' αυτές τις θέσεις εργασίας, οι ασφαλιστικές εισφορές, σε ποσοστό 100% το πρώτο έτος, 75% το δεύτερο έτος, 50% το τρίτο και 25% το τέταρτο έτος, καταβάλλονται από το κράτος και από άλλους πόρους που μπορεί να εξευρεθούν μετά από συμφωνία της ΓΣΕΕ με τις εργοδοτικές οργανώσεις»[7].

 «Δικαίωμα στην κατάρτιση. Θέλουμε την πλήρη κατοχύρωση του δικαιώματος των ανέργων για κατάρτιση και επανακατάρτιση.(...) Θα καλέσουμε τους κοινωνικούς εταίρους να πάρουν την ευθύνη των μηχανισμών κατάρτισης και στήριξης των ανέργων, τον ΟΑΕΔ και το ΛΑΕΚ στο πλαίσιο της τριμερούς συμμετοχής»[8].

 «Θεσμοθέτηση της Κοινωνικής Εργασίας για απασχόληση, των μακροχρόνια ανέργων άνω των 55 ετών, των άνεργων μητέρων πολύτεκνων οικογενειών, των αρχηγών μονογονεϊκών οικογενειών, των ατόμων με αναπηρία»... «Ειδική οικονομική ενίσχυση προς τους Ο.Τ.Α, τις Μ.Κ.Ο και κίνητρα προς επιχειρήσεις, για την ενίσχυση της κοινωνικής εργασίας...» και «Ενταξη όσων βρίσκονται στο στάδιο προσυνταξιοδότησης σε κοινωνικές θέσεις εργασίας σε δήμους, σε ΜΚΟ και στις επιχειρήσεις»[9].

 «Μετατροπή του επιδόματος ανεργίας σε επίδομα απασχόλησης και αυτοαπασχόλησης» με «εξατομικευμένη στήριξη των ανέργων»[10].

Ετσι το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι θα πετύχει: «Μείωση της ανεργίας κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ στην τετραετία»[11].

 

Κριτική τοποθέτηση:

Το σύνθημα του ΠΑΣΟΚ για «πλήρη απασχόληση» δεν έχει καμία σχέση με το δικαίωμα στη σταθερή δουλειά με πλήρη εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα. Αντίθετα συνδέεται με την προώθηση των αναδιαρθρώσεων στις εργασιακές σχέσεις. Το ΠΑΣΟΚ δηλώνει ευθέως: «Στην εποχή των ανοιχτών αγορών δεν μπορεί να προστατευθεί η θέση εργασίας»[12]. Με αυτό ως δεδομένο διαμορφώνει τις προτάσεις και τις θέσεις του.

Στόχος, όπως διευκρινίζει, είναι οι μεταρρυθμίσεις στις εργασιακές σχέσεις να προωθούνται μέσα από «...κοινωνικές Συμφωνίες, που κατανέμουν με δίκαιο τρόπο τα θετικά αποτελέσματα της νέας προσαρμογής των κανόνων εργασίας ... προωθώντας ταυτόχρονα και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας»[13]. Στα πλαίσια αυτών των συμφωνιών είναι προφανές ότι οι εργαζόμενοι θα υποχρεώνονται να παραιτούνται από τη διεκδίκηση των ασφαλιστικών και εργασιακών δικαιωμάτων τους, από την πάλη για μισθούς, διεκδίκηση σχετικά ικανοποιητικών συλλογικών συμβάσεων.

Οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ για το πολύ σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα της ανεργίας, που αφορά σε πολύ μεγάλο βαθμό τους νέους και ιδιαίτερα τις νέες γυναίκες, είναι ρυθμίσεις προς όφελος των καπιταλιστικών επιχειρήσεων:

1. Με την επέκταση της περιπλάνησης περισσότερων νέων ανάμεσα στην ανεργία, τη μερική απασχόληση και την κατάρτιση.

Ουσιαστικά είναι εργοδοτική επιδότηση για τη μετακίνησή τους από την επανακατάρτιση στην απασχόληση. Μια κατάσταση που αξιοποιείται από τους καπιταλιστές για την πλατύτερη εφαρμογή ελαστικών εργασιακών σχέσεων, για πολύ χαμηλούς μισθούς και για την απαλλαγή τους από ασφαλιστικές εισφορές και άλλες στοιχειώδεις δεσμεύσεις στην πληρωμή της εργατικής δύναμης (συλλογικές συμβάσεις, όρια απολύσεων και αποζημιώσεων, υπερωριακή αμοιβή κλπ.). Πρόκειται για συμπληρωματικές επιδοτήσεις και φοροαπαλλαγές των επιχειρήσεων, δίπλα σε άλλες που ήδη υπάρχουν και μέτρα για περιορισμένου χρόνου «απασχόληση» είτε στα πλαίσια της «απόκτησης εργασιακής εμπειρίας» είτε στα πλαίσια «ειδικού προγράμματος 4ετούς απασχόλησης».

Η λεγόμενη «εξατομίκευση» και η μετατροπή του επιδόματος ανεργίας σε επίδομα «απασχόλησης» και «αυτοαπασχόλησης» ουσιαστικά μετατρέπει την ανεργία σε ατομική ευθύνη του κάθε ανέργου και ενισχύει τους εργοδότες και όχι τους ανέργους.

2. Με τον αμεσότερο έλεγχο των επιχειρήσεων στα προγράμματα κατάρτισης του ΟΑΕΔ.

Αυτά τα μέτρα σημαίνουν έμμεσα ή άμεσα βάρη για τους εργαζόμενους: μέσω των κρατικών επιδοτήσεων προς τις επιχειρήσεις στο όνομα της καταπολέμησης της ανεργίας, με τη μεταφορά μέρους των ασφαλιστικών επιχειρηματικών εισφορών απευθείας στις πλάτες των εργαζόμενων, με την άμεση συμμετοχή των εργαζομένων στη χρηματοδότηση των προγραμμάτων κατάρτισης (βλέπε τριμερή συμμετοχή του Λογαριασμού Απασχόλησης Επαγγελματικής Κατάρτισης).

3. Η «κοινωνική εργασία» για χρόνια άνεργους, μεγάλης ηλικίας και για άλλες ειδικές κατηγορίες (πολύτεκνες μητέρες, ΑμΕΑ κλπ.), ουσιαστικά είναι εθελοντική ή μισοεθελοντική, απλήρωτη δηλαδή εργασία που μπορεί να συνδυάζεται και με κάποιο επίδομα. Από τη μια αξιοποιείται η απλήρωτη δουλειά των ανέργων για να καλυφθούν -με χαμηλής βέβαια ποιότητας υπηρεσίες- κάποιες κραυγαλέες ανάγκες της λαϊκής οικογένειας (π.χ. η φύλαξη βρεφών, ατόμων τρίτης ηλικίας κλπ.). Από την άλλη καλλιεργούνται αυταπάτες και ψευδαισθήσεις στους ανέργους ότι δεν κάθονται με σταυρωμένα τα χέρια, ενώ στην πραγματικότητα εκπαιδεύονται στο συμβιβασμό, συνηθίζουν να «φυτοζωούν» και να παραιτούνται από τη διεκδίκηση της σταθερής δουλειάς με δικαιώματα για όλους. Γι' αυτού του είδους τη «μαύρη» εργασία οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, οι επιχειρήσεις και οι δήμοι που θα την οργανώνουν θα επιχορηγούνται!

Η εφαρμογή αυτών των μέτρων έχει και το «πλεονέκτημα» ότι τεχνητά μειώνει τη «στατιστική» καταγραφή της ανεργίας, αφού δεν υπολογίζει ως άνεργους όσους και όσες θα βρίσκονται στα προγράμματα stage, στην «κοινωνική εργασία», στα προγράμματα κατάρτισης κλπ. Αυτό προφανώς εννοεί το ΠΑΣΟΚ μείωση της ανεργίας μέσα στην τετραετία.

 

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ» ΑΠΟ ΠΟΙΟΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ;

 

Το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να εμφανιστεί ως δύναμη που εγγυάται την αντιμετώπιση των πιο οξυμένων κοινωνικών αντιθέσεων, όπως την εργασιακή ανασφάλεια, την ανεργία, την πτώση της αγοραστικής δύναμης για την εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα, προκειμένου να απορροφήσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια που γεννά όχι μόνο η πολιτική της ΝΔ, αλλά η στρατηγική του κεφαλαίου που και το ίδιο υπηρετεί. Επιχειρεί δήθεν να διαμορφώσει ένα κλίμα «παροχών» που δεν μπορεί να εγγυηθεί η ΝΔ. Στην πραγματικότητα ό,τι υπόσχεται σχετίζεται με τη γενικευμένη μείωση των απαιτήσεων και διεκδικήσεων της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, με τη διαμόρφωση μιας συνείδησης και στάσης αποδοχής του «λιγότερου κακού». Οι προτάσεις του δεν μπορούν να δώσουν απάντηση στα λαϊκά προβλήματα. Αλλωστε οι αναφορές σε «κοινωνικό κράτος», «κοινωνικές παροχές» δεν έχουν καμία σχέση με μια πιο μακροπρόθεσμη ενσωμάτωση στην αστική διαχείριση παροχών προς την εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα κάτι που ήταν δυνατό σε άλλη περίοδο της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Αυτό εκφράζεται με την καθαρή υιοθέτηση από το ΠΑΣΟΚ της πολιτικής απελευθέρωσης των αγορών, της ενίσχυσης της επιχειρηματικής δράσης στους τομείς παιδείας, υγείας, κοινωνικής ασφάλισης κλπ. Στόχος του ΠΑΣΟΚ είναι να εξασφαλίσει την πιο πλατιά κοινωνική συναίνεση απέναντι στις μεταρρυθμίσεις, με τη λειτουργία θεσμών της λεγόμενης «κοινωνίας των πολιτών».

Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι η κάλυψη αυτών των επιλεκτικών παροχών προβλέπεται να προέρχεται από την επιβάρυνση άλλων τμημάτων της εργατικής τάξης, στο όνομα της «κοινωνικής αλληλεγγύης», της «νέας αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών», χωρίς να θίγεται στο ελάχιστο η κερδοφορία του κεφαλαίου. Ετσι αναπαράγονται και εκσυγχρονίζονται και οι μέθοδοι και μηχανισμοί διάσπασης της εργατικής τάξης.

 

Για το λεγόμενο «κοινωνικό κράτος»:

Το ΠΑΣΟΚ προτείνει μια σειρά μέτρων που υποστηρίζει ότι στρέφονται ενάντια στη φτώχια και το λεγόμενο «κοινωνικό αποκλεισμό». Οι προτάσεις αυτές κωδικοποιούνται στα εξής ζητήματα:

 «Η κάθε μορφή ενίσχυσης επιδόματος ή προνομίου συνδέεται άρρηκτα και με αντίστοιχες ευκαιρίες ένταξης. Κάθε επίδομα συνοδεύεται με μια ευκαιρία γι' αυτούς που μπορούν. Ευκαιρία για κατάρτιση, ευκαιρία για εθελοντικές δράσεις, ευκαιρία για κοινωνική εργασία και συμμετοχή σε κοινωνικά δρώμενα... »[14].

 «Σε κάθε Δήμο ενεργοποιείται με αποτελεσματικό τρόπο η κοινωνία των πολιτών. Δίνονται κίνητρα και δημιουργούνται προϋποθέσεις για ένα ευέλικτο Δίκτυο Κοινωνικής Παρέμβασης (ΔΚΠ) με την καταγραφή και συμμετοχή όλων των φορέων, οργανώσεων και υποδομών του κράτους, της αυτοδιοίκησης, της Εκκλησίας, των ΜΚΟ, των επιστημονικών οργανώσεων, των οργανώσεων των κοινωνικών εταίρων και των μεμονωμένων πολιτών... Οι δράσεις του δικτύου ενισχύονται οικονομικά από το Ταμείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΤΚΑ) που δημιουργείται στο Δήμο όπου και κατατίθενται τόσο η συμμετοχή του κράτους και του Δήμου, όσο και η συμμετοχή φορέων, οργανώσεων, ατόμων ή επιχειρήσεων που θέλουν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση κοινωνικών ζητημάτων. Η οργάνωση και η επέκταση των ΔΤΚΑ στους μεγάλους Δήμους»[15].

 «Δημιουργία θεσμικού πλαισίου για την ανάπτυξη συμπράξεων, στο πλαίσιο του κοινωνικού δικτύου παρέμβασης, μεταξύ των φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης και των αναπηρικών οργανώσεων για τη δημιουργία υπηρεσιών μικρής κλίμακας (Κέντρα Ημερησίας Φροντίδας, Συμβουλευτικοί Σταθμοί), με παροχή και της δυνατότητας στους ΟΤΑ για θεσμοθέτηση ειδικού ανταποδοτικού τέλους»[16].

 «Επίδομα θέρμανσης για τα χαμηλά εισοδήματα με κλιμάκωση ανάλογα με τις περιοχές της χώρας»[17].

 

Κριτική τοποθέτηση:

Το λεγόμενο «κοινωνικό κράτος» που προπαγανδίζει το ΠΑΣΟΚ δεν απαντά στα σύγχρονα προβλήματα και τις διευρυνόμενες ανάγκες των εργαζομένων. Ο στόχος δεν είναι η αντιμετώπιση της φτώχιας όπως ισχυρίζεται, αλλά η βραχυπρόθεσμη άμβλυνση των πιο ακραίων πλευρών της και ειδικά των πιο παραδοσιακών μορφών της, δημιουργώντας ένα «δίχτυ ασφάλειας που προλαβαίνει κοινωνικά προβλήματα ... και βάζει φρένο στον κοινωνικό κατήφορο»[18]. Ακόμα όμως και η παροχή των ούτως ή άλλως πενιχρών επιδομάτων που υπόσχεται με ορίζοντα τετραετίας (π.χ. θέρμανσης και κατώτερης σύνταξης για τους ανασφάλιστους στα 550 €) δε γίνεται απρόσκοπτα. Η σύνδεσή τους με τις λεγόμενες ευκαιρίες ένταξης σημαίνει πρακτικά τη διαμόρφωση πιο αυστηρών κριτηρίων για το ποιοι θα παίρνουν αυτά τα επιδόματα. Για παράδειγμα για να πάρει κάποιος ένα επίδομα θα πρέπει να συμμετάσχει σε προγράμματα «εθελοντικής εργασίας». Τα λεγόμενα «δίκτυα καταπολέμησης της φτώχιας» με την ευθύνη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης συγκροτούν ένα πλαίσιο θεσμοθέτησης της «ανέξοδης» φιλανθρωπίας των επιχειρήσεων, των ΜΚΟ, της Εκκλησίας και άλλων φορέων, για τη συμμετοχή των οποίων θα δίνονται κίνητρα. Ετσι αποποιείται το κράτος την ευθύνη του, «σπάει» ο ενιαίος χαρακτήρας που θα έπρεπε να έχει η προνοιακή πολιτική, ενώ ένα μέρος των κρατικών εσόδων πηγαίνει ως χρηματοδότηση από τα Ταμεία Κοινωνικής Αλληλεγγύης στους φορείς της φιλανθρωπίας. Στην πραγματικότητα, για τη λειτουργία αυτών των κοινωνικών υπηρεσιών το κόστος θα βαραίνει άμεσα τους εργαζόμενους, μέσω των ασφαλιστικών τους ταμείων, ειδικών φόρων ή δημοτικών τελών. Επιβεβαιώνεται ότι μέσα από τους μηχανισμούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προωθούνται οι αντιλαϊκές επιλογές και το συνεχές χαράτσωμα των εργαζομένων μέσα από πληθώρα ανταποδοτικών τελών.

Το ΠΑΣΟΚ όταν μιλάει για φτώχια δεν αναφέρεται καθόλου στο σύγχρονο περιεχόμενό της, το οποίο δεν είναι εμφανές με την πρώτη ματιά, δεν αφορά μόνο το περίπου 20% του ελληνικού πληθυσμού που βρίσκεται κάτω από το επίσημο όριο της φτώχιας, αλλά αγκαλιάζει την πλειοψηφία των εργαζομένων. Δεν αναφέρεται συνειδητά γιατί οι σύγχρονες μορφές φτώχιας που αφορούν π.χ. την έλλειψη μη εργάσιμου χρόνου, την αδυναμία νέων ηλικίας έως και 30 ετών να ζήσουν χωρίς τη στήριξη των γονιών τους, να κάνουν δική τους οικογένεια κ.ά., αποτελούν εκδήλωση της πλήρους αποξένωσης του εργαζόμενου από τον πλούτο που παράγει. Ενα τέτοιο ζήτημα θέτει άμεσα το πρόβλημα της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής, που το ΠΑΣΟΚ δε θέλει να θίξει.

Την πραγματική και βαθιά αντίφαση μεταξύ της κοινωνικής εργασίας και της ατομικής ιδιοποίησης του προϊόντος που παράγει, πηγή όλων των παραπάνω κοινωνικών προβλημάτων, το ΠΑΣΟΚ δεν τη θίγει μιλώντας για σοσιαλισμό.

Ομως ο πυρήνας του σοσιαλισμού είναι ακριβώς οι σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής - κατανομής, δηλαδή ο κεντρικός σχεδιασμός της κατανομής της εργασίας και μέσων παραγωγής, στη βάση της κοινωνικής ιδιοκτησίας τους και η κατανομή του προϊόντος ανάλογα με την εργασία.

 

Για την κοινωνική ασφάλιση:

Το ΠΑΣΟΚ ως προμετωπίδα των προτάσεών του για την Κοινωνική Ασφάλιση προβάλλει τη «βασική Σύνταξη 950 € για το ζευγάρι και 550 € για το μεμονωμένο συνταξιούχο του ΟΓΑ και τους ανασφάλιστους» καθώς και την «αναμόρφωση του θεσμού του Ε.Κ.Α.Σ., με βάση τις νέες κοινωνικές ανάγκες και στόχο τη μετεξέλιξή του σε βασική σύνταξη σε προοπτική δεκαετίας»[19]. Πέρα όμως αυτών έχει σημασία να ξεχωρίσουμε άλλες βασικές πλευρές που συνοψίζονται στα εξής:

 «Δεσμευόμαστε για την τήρηση των ορίων και των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης που θεσπίστηκαν με το Ν.3029/02»[20].

 «Παράταση ασφαλιστικού βίου. Η παραμονή στην εργασία και μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος θα πρέπει να αποτελεί δικαίωμα για κάθε εργαζόμενο»[21].

 «Αναμόρφωση του κανονισμού βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων. Η αναμόρφωση και επικαιροποίηση του κανονισμού βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων θα πρέπει να στοχεύει και να υπακούει στην ίση μεταχείριση των εργαζομένων Δημόσιου και Ιδιωτικού τομέα, και στην αποτύπωση των σημερινών συνθηκών εργασίας μέσα από επιστημονική τεκμηρίωση για την επιβάρυνση που υφίστανται εργαζόμενοι σε διάφορα επαγγέλματα»[22].

 «Δημιουργούνται ενιαία κέντρα στην Αθήνα και την περιφέρεια για την αξιολόγηση και εκτίμηση του ποσοστού αναπηρίας, με ενιαίους, διαφανείς και αντικειμενικούς κανόνες και διαδικασίες»[23].

 «Την ενθάρρυνση των πρωτοβουλιών για ίδρυση ισχυρών επαγγελματικών ταμείων από τους κοινωνικούς εταίρους. Τη δημιουργία μιας ανταποδοτικής βάσης στις εισφορές για να αποθαρρυνθεί η πρόωρη συνταξιοδότηση και να ενθαρρυνθεί η εθελούσια παραμονή στην εργασία »[24].

 «Δημιουργία σύγχρονων και ευέλικτων δομών χρηματοοικονομικής διαχείρισης των αποθεματικών των ταμείων...» [25].

 

Κριτική τοποθέτηση:

Δεν είναι μόνο η πενιχρότητα των παροχών που κάνει τις προτάσεις του ΠΑΣΟΚ απορριπτέες. Είναι προτάσεις που κινούνται ξεκάθαρα στην κατεύθυνση της ιδιωτικοποίησης της κοινωνικής ασφάλισης, όπως άλλωστε τις είχε επεξεργαστεί ως κυβέρνηση, το 2001. Πίσω από τις προτάσεις για «βασική σύνταξη» και «αναμόρφωση του ΕΚΑΣ» υπάρχει ο πρώτος άξονας του λεγόμενου «τριαξονικού συστήματος» που έχει εφαρμοστεί σε μια σειρά χώρες (με πρωτοπόρα τη Χιλή του Πινοσέτ τη δεκαετία του 1970), με τις ανάλογες βέβαια προσαρμογές. Δηλαδή ένα μέρος των συνταξιούχων θα «επιβιώνει» με μια άθλια «βασική σύνταξη» που θα συμπεριλαμβάνει τα γνωστά επιδόματα ελεημοσύνης (ΕΚΑΣ). Αν υπολογίσουμε το ποσοστό των σημερινών εργαζομένων που δουλεύει με «μαύρη» εργασία χωρίς πλήρη ασφαλιστικά δικαιώματα, καταλαβαίνουμε ότι αυτός ο άξονας αφορά ένα μεγάλο τμήμα των αυριανών συνταξιούχων. Να υπενθυμίσουμε ότι οι άλλοι δύο άξονες αφορούν: Πρώτον: Επικουρική σύνταξη με κεφαλαιοποιητικό σύστημα σε καθαρά ανταποδοτική βάση και με ατομικές συμβάσεις (το ΠΑΣΟΚ στο πρόγραμμά του δεσμεύεται για την «ενίσχυση της ανταποδοτικής σχέσης εισφορών-παροχών στην ασφάλιση»[26]). Σημαίνει αύξηση των εισφορών των εργαζομένων και περικοπή προνοιακών και υγειονομικών παροχών, η οποία θα χορηγείται από τα λεγόμενα «επαγγελματικά ταμεία» (φορείς ιδιωτικοποίησης της κοινωνικής ασφάλισης) που μπορούν να συγκροτούν ή να διαχειρίζονται και ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες. Δεύτερον: την ιδιωτική ασφάλιση που υπάρχει και σήμερα.

Την ίδια στιγμή που το ΠΑΣΟΚ αναγνωρίζει την ανεργία ως μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα, επιμένει στην παράταση του εργάσιμου βίου! Βεβαίως η συνταξιοδότηση δεν έχει να κάνει μόνο με την ανεργία, αλλά αφορά και τη βιολογική και κοινωνική ανάγκη του εργαζόμενου από μια ηλικία και μετά να μπορεί να ζει χωρίς να εργάζεται. Ετσι «δεσμεύεται» για την εφαρμογή του νόμου Ρέππα (Ν. 3029/02), μέσα από τον οποίο διατηρούνται οι αντιασφαλιστικές αλλαγές που έκανε η ΝΔ την περίοδο 1990-1993. Ο νόμος Ρέππα προβλέπει αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης στα 67 χρόνια «με κίνητρα οικειοθελούς παραμονής στην εργασία». Δηλαδή οι εργαζόμενοι θα «καλούνται» να δουλεύουν και μετά τα 65 χρόνια μέσα από τον εκβιασμό των χαμηλών συντάξεων και της αδυναμίας συγκέντρωσης του απαιτούμενου χρόνου κατοχύρωσης ασφαλιστικού δικαιώματος. Εκτός από αυτά η εφαρμογή του νόμου Ρέππα σημαίνει: μείωση της σύνταξης στο δημόσιο και στα ειδικά ταμεία στο 70% των μισθών της τελευταίας 5ετίας, από το 80% του τελευταίου μισθού που ισχύει σήμερα. Σημαίνει επίσης ένταξη των ειδικών ταμείων (πρώην ΔΕΚΟ) στο ΙΚΑ, μείωση παροχών στο όνομα της προς τα κάτω εξίσωσης δικαιωμάτων.

Είναι σαφές ότι το ΠΑΣΟΚ κινείται στην κατεύθυνση του περιορισμού των επαγγελμάτων που θα αναγνωρίζονται ως «βαρέα και ανθυγιεινά» καθώς και των περικοπών στις αναπηρικές συντάξεις. Αυτά βρίσκονται πίσω από τη λεγόμενη «αναμόρφωση του κανονισμού βαρέων και ανθυγιεινών» και τη δημιουργία «ενιαίων κέντρων για εκτίμηση των ποσοστών αναπηρίας».

Οι προτάσεις του για «χρηματο-οικονομική διαχείριση» των αποθεματικών των Ταμείων δεν είναι τίποτα άλλο από συνέχιση του τζογαρίσματος των χρημάτων των ασφαλισμένων στο Χρηματιστήριο και σε άλλες μορφές «χρηματικών επενδύσεων», η αξιοποίησή τους για συγκεντροποίηση του κεφαλαίου.

 

Για το σύστημα υγείας και πρόνοιας:

Είναι σημαντικό να επικεντρώσουμε σε ορισμένες πλευρές που έχουν καθοριστικό ρόλο για τον προσανατολισμό των θέσεων του ΠΑΣΟΚ σε σχέση με το σύστημα υγείας και πρόνοιας:

 «Τα νοσοκομεία (και οι Β΄ βάθμιες μονάδες της Πρόνοιας) θα αποτελούν αυτόνομες λειτουργικές παραγωγικές-διοικητικές μονάδες, με σύγχρονη επαγγελματική διοίκηση»[27].

 «Συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των κοινωνικών εταίρων και των πολιτών στη λειτουργία του δημόσιου συστήματος υγείας: Ανάθεση στη διοικητική Περιφέρεια (όταν συγκροτηθεί ως αιρετή) της ευθύνης λειτουργίας των Περιφερειακών Συστημάτων Υγείας. Ανάθεση στη δημοτική Αυτοδιοίκηση της ευθύνης λειτουργίας των Τοπικών Συστημάτων ΠΦΥ μέσω 4ετούς σχεδίου μετάβασης. Λειτουργική και θεσμική σύνδεση των Κέντρων Υγείας, των Περιφερειακών Ιατρείων, των υπηρεσιών ΠΦΥ των Ταμείων Υγείας και των προγραμμάτων «Βοήθεια στο Σπίτι» που λειτουργούν με ευθύνη των ΟΤΑ. - Ανάπτυξη του εθελοντισμού και συμμετοχή των εθελοντικών οργανώσεων στην παροχή υπηρεσιών υγείας και πρόνοιας καθώς και στα γνωμοδοτικά Περιφερειακά και Τοπικά Συμβούλια»[28].

 «Νέο πλαίσιο συνύπαρξης και συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα υγείας: Αξιοποίηση υποδομών και υπηρεσιών του ιδιωτικού τομέα από την κοινωνική ασφάλιση μέσω διμερών διαπραγματευτικών διαδικασιών, ιδιαίτερα σε κρίσιμους τομείς, όπως της εντατικής θεραπείας, των καρδιοχειρουργικών επεμβάσεων. - Μεταφορά πόρων από τον ιδιωτικό τομέα στο δημόσιο με συμβάσεις των νοσοκομείων με φορείς ιδιωτικής ασφάλισης και με την επέκταση του θεσμού των απογευματινών ιατρείων»[29].

 

Κριτική τοποθέτηση:

Το ΠΑΣΟΚ εκμεταλλεύεται τα σοβαρά προβλήματα που υπάρχουν στο δημόσιο σύστημα υγείας και πρόνοιας, αποτέλεσμα της αντιλαϊκής πολιτικής σε αυτό τον τομέα όλων των ως τώρα κυβερνήσεων, πολιτική που στηρίχτηκε στη μακρόχρονη συνύπαρξη του δημόσιου συστήματος υγείας με το ιδιωτικό κεφάλαιο. Αυτή η κατάσταση βεβαίως οξύνθηκε με την πολιτική των αναδιαρθρώσεων. Οι προτάσεις του έχουν στόχο να βαθύνουν και να επεκτείνουν τις αναδιαρθρώσεις στην κατεύθυνση εμπορευματοποίησης και ιδιωτικοποίησης του συστήματος υγείας και πρόνοιας.

Πιο συγκεκριμένα επιδιώκει την ενίσχυση της δράσης των καπιταλιστικών επιχειρήσεων σε αυτό τον τομέα και ταυτόχρονα την ακόμα μεγαλύτερη «ελάφρυνση» του αστικού κράτους από την ευθύνη της λειτουργίας και του κόστους αυτών των υπηρεσιών με τη μεταφορά του στις πλάτες των εργαζομένων.

Αυτές οι επιδιώξεις προωθούνται με τα εξής μέτρα:

1. Τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια-αυτονομία των δημόσιων ιδρυμάτων υγείας (νοσοκομεία κλπ.). Ετσι διευκολύνεται η λειτουργία τους με επιχειρηματικά κριτήρια και με αμεσότερη διείσδυση των επιχειρηματικών ομίλων στη λειτουργία τους, στις υποδομές κλπ.

2. Την περίφημη αποκέντρωση, δηλαδή την παράδοση της πρόληψης, της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και της πρόνοιας στους δήμους και τη διοικητική λειτουργία τους σε Περιφερειακά Συστήματα αντίστοιχα με τις διοικητικές περιφέρειες της χώρας. Αυτό από τη μια σημαίνει έναν ακόμα δρόμο διευκόλυνσης της διείσδυσης των καπιταλιστών στο χώρο της υγείας (π.χ. μέσω των περίφημων ΣΔΙΤ που έχουν καθιερωθεί στη λειτουργία της ΤΑ). Από την άλλη σημαίνει αποποίηση της κρατικής ευθύνης, σπάσιμο του ενιαίου και καθολικού χαρακτήρα που πρέπει να έχει η υγεία και η πρόνοια. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται η αξιοποίηση της «εθελοντικής εργασίας». Για τους εργαζόμενους αυτά τα μέτρα μεταφράζονται σε περαιτέρω επιβάρυνσή τους, είτε με την καθιέρωση νέων ανταποδοτικών τελών είτε με άμεση ή έμμεση (μέσω ασφαλιστικών ταμείων) πληρωμή, καθώς και υποβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα για την «τύχη» όποιων υπηρεσιών περνούν στην ευθύνη της ΤΑ είναι αυτό του Προγράμματος «Βοήθεια στο σπίτι», το οποίο ουσιαστικά παρέχει υποβαθμισμένες και περιορισμένες υπηρεσίες πρόνοιας και όχι σε όλους όσους τις έχουν ανάγκη. Σήμερα κινδυνεύει να σταματήσει ή να μεταφερθεί το κόστος λειτουργίας του στους ίδιους τους εργαζόμενους, αφού μια σειρά δήμοι σχεδιάζουν την επιβολή νέων τελών ή τη σύναψη συμβάσεων με τα ασφαλιστικά ταμεία για να συνεχίσουν το πρόγραμμα.

3. Η λεγόμενη «συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα» σημαίνει την παραπέρα ενίσχυση του κεφαλαίου που δρα στο χώρο της υγείας και με την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικά υποδομών που βρίσκονται στον έλεγχο των ιδιωτικών επιχειρήσεων, σε επικερδείς συμφωνίες με τα ασφαλιστικά ταμεία και τα δημόσια νοσοκομεία. Τέτοιου είδους συμφωνίες γίνονται και σήμερα, όπως για παράδειγμα η αξιοποίηση του ψηφιακού τομογράφου πολλαπλών τομών του «Ωνασείου» ή η συμφωνία του νοσοκομείου «Ερυθρός Σταυρός» με το «Ερρίκος Ντινάν» για ενοικίαση Μονάδων Εντατικής Θεραπείας. Η ανάπτυξη της επιχειρηματικής δράσης των δημόσιων νοσοκομείων ονομάζεται από το ΠΑΣΟΚ «μεταφορά πόρων από τον ιδιωτικό τομέα στο δημόσιο» με συμβάσεις των νοσοκομείων με φορείς ιδιωτικής ασφάλισης και με την επέκταση του θεσμού των ιδιωτικών απογευματινών ιατρείων. Με τον τρόπο αυτό δήθεν θα μειωθεί η «πελατεία» των ιδιωτικών επιχειρήσεων και θα προσελκυσθούν ασθενείς-πελάτες στο δημόσιο νοσοκομείο-επιχείρηση, αυξάνοντας τα έσοδα του. Αυτό είναι αίτημα που οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες τα τελευταία χρόνια έντονα το διαπραγματεύονται με τις κυβερνήσεις και του ΠΑΣΟΚ προηγούμενα και τώρα με της ΝΔ - γιατί δυσκολεύονται να συνάψουν συμβάσεις με τα ιδιωτικά θεραπευτήρια λόγω αυξημένου κόστους (π.χ. το θεραπευτήριο «ΥΓΕΙΑ» τα τελευταία χρόνια δεν έχει καμία σύμβαση με ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες). Σε αυτό το πλαίσιο οι ασφαλιστικές εταιρίες διεκδικούν την ενοικίαση τμημάτων νοσοκομείων που ανακαινίστηκαν στην Ολυμπιάδα, όπως π.χ. τον τελευταίο όροφο του νοσοκομείου «Ευαγγελισμός».

 

Για την υποστήριξη στην οικογένεια:

Το ΠΑΣΟΚ υπόσχεται:

«Εφάπαξ παροχή 2.000 € για τη γέννηση κάθε παιδιού με εισοδηματικά κριτήρια»[30] και «Εθνικός λογαριασμός για το παιδί, με χρηματική κατάθεση από τον κρατικό προϋπολογισμό 1.000 ευρώ...»[31].

Ταυτόχρονα προβάλλει μια σειρά προτάσεις που αφορούν τη λεγόμενη φύλαξη των παιδιών προσχολικής ηλικίας, οξυμένο πρόβλημα για τα νέα ζευγάρια των λαϊκών στρωμάτων:

  • «Επιχορήγηση του κόστους φύλαξης των παιδιών στους σταθμούς από τον κρατικό/δημοτικό προϋπολογισμό, το ύψος της οποίας θα ποικίλλει ανάλογα με τα φορολογητέα οικογενειακά δεδομένα»[32]... «...η προτεραιότητα υποδοχής των παιδιών θα καθορίζεται με βάση επίσης εισοδηματικά και κοινωνικά κριτήρια και με βάση την απασχόληση και των δύο γονιών ή του ενός και μοναδικού».
  • «...Κάλυψη των τροφείων με βάση την τριμερή συμμετοχή (κράτος-δήμος-οικογένεια) ισχύει και για την φιλοξενία παιδιών σε ιδιωτικούς σταθμούς»[33].
  • «Καινοτόμα προγράμματα κατ' οίκον φύλαξης των παιδιών, με χρηματοδότηση και επιστημονική υποστήριξη των ΟΤΑ για δημιουργία μητρώου πιστοποιημένων επαγγελματιών και συνεταιρισμών γονέων, με προτεραιότητα σε γυναίκες άνεργες, ιδίως μεγαλύτερης ηλικίας ή μονογονείς, στο πλαίσιο της κοινωνικής εργασίας»[34].
  • «Κίνητρα επιχειρηματικότητας και ενεργοποίηση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης για τη δημιουργία ιδιωτικών δομών προσχολικής φροντίδας και εκπαίδευσης, με διευρυμένο ωράριο λειτουργίας»[35].

 

Κριτική τοποθέτηση:

Είναι προφανές ότι τα προβλήματα των ζευγαριών σε νέες ηλικίες δεν αντιμετωπίζονται με τις ψευτοπαροχές που προβάλλει το ΠΑΣΟΚ, οι οποίες δεν είναι ικανές να καλύψουν τα έξοδα ανατροφής των παιδιών, να αντισταθμίσουν την ακρίβεια στα παιδικά καταναλωτικά προϊόντα (ενδύματα, υποδήματα, τροφή, σχολικά είδη), τα υψηλά ενοίκια και τα χρέη των δανείων στα οποία οδηγούνται αρκετοί νέοι που κάνουν οικογένεια.

Το αντιδραστικό περιεχόμενο της διαχείρισης των προβλημάτων της οικογένειας γίνεται φανερό στα μέτρα που προτείνει το ΠΑΣΟΚ στο ζήτημα της «φύλαξης των παιδιών προσχολικής ηλικίας». Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για «φύλαξη» των παιδιών δεν έχει σε τίποτα να κάνει με τις σύγχρονες ανάγκες για δωρεάν προσχολική αγωγή με ευθύνη του κράτους για όλα τα παιδιά σε αυτή την ηλικία, ανεξάρτητα από το ύψος εισοδήματος των γονιών τους. Το ΠΑΣΟΚ αντίθετα προβλέπει «κρατική ή δημοτική επιχορήγηση ανάλογα με το εισόδημα», δηλαδή κάποιοι γονείς θα πληρώνουν μέρος ή όλο το ποσό των τροφείων. Επίσης προτείνει μέτρα που μεταθέτουν και αυτές τις υπηρεσίες προς τη θεσμοθετημένη εθελοντική εργασία (βλέπε: «καινοτόμα προγράμματα κατ' οίκον φύλαξης των παιδιών με χρηματοδότηση των ΟΤΑ... με προτεραιότητα σε γυναίκες άνεργες... στο πλαίσιο της κοινωνικής εργασίας»), τη με αντίτιμο «φιλανθρωπία» (βλέπε: κίνητρα επιχειρηματικότητας για ενεργοποίηση της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης) των καπιταλιστικών επιχειρήσεων, ενώ διαμορφώνονται και οι δυνατότητες για ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε αυτό τον τομέα με τη δημιουργία νέων υποδομών μέσω Συμπράξεων Δημοσίου Ιδιωτικού Τομέα. Η προτεραιότητα υποδοχής των παιδιών στα τροφεία των δήμων «με βάση εισοδηματικά και κοινωνικά κριτήρια με βάση την απασχόληση των δύο γονιών ή ενός και μοναδικού» σημαίνει ότι κάποιοι γονείς εξαρχής θα αναγκάζονται να πηγαίνουν στους ιδιωτικούς παιδικούς σταθμούς. Η προβλεπόμενη «κάλυψη των τροφείων με βάση την τριμερή συμμετοχή (κράτος - δήμος - οικογένεια)» για τους ιδιωτικούς σταθμούς σημαίνει ότι η λεγόμενη φιλοξενία σε αυτούς δεν είναι τίποτα άλλο από άμεση ενίσχυση των επιχειρηματιών στο χώρο της λεγόμενης φύλαξης παιδιών.

Οσο για το επιχείρημα ότι η επιλογή των παιδιών «ανάλογα με το ύψος του εισοδήματος των γονιών» σημαίνει μείωση των φορολογικών βαρών για τους πολλούς, είναι τελείως αποπροσανατολιστικό. Οι οικογένειες με πραγματικά υψηλά εισοδήματα έχουν άλλες επιλογές και λύσεις για την εξυπηρέτηση των παιδιών τους.

 

Η «ΔΥΝΑΤΗ ΕΛΛΑΔΑ» ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ

 

Η στρατηγική σύμπλευση με τη ΝΔ στη στήριξη του κεφαλαίου είναι ακόμα πιο αποκαλυπτική στους βασικούς άξονες των προγραμματικών του στόχων. Οπως είναι βέβαια φυσικό, προσπαθεί σε αυτά τα πλαίσια να «εμφανίσει» διαχωριστική γραμμή με τη ΝΔ σε δευτερεύοντα και επιμέρους ζητήματα που δεν αφορούν τις κατευθύνσεις αλλά τον τρόπο υλοποίησής τους.

Ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα:

Η ΝΔ στο προεκλογικό της πρόγραμμα δήλωνε: «Βασική επιδίωξη του Προγράμματός μας είναι να καταστεί η χώρα ελκυστική σε επενδύσεις και νέες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες από επιχειρήσεις του εσωτερικού και του εξωτερικού.»[36]. Στον απολογισμό για τα 3 χρόνια διακυβέρνησής της υποστηρίζει: «Ψηφίσαμε και εφαρμόζουμε ένα νέο αναπτυξιακό νόμο, που παρέχει ισχυρά επενδυτικά κίνητρα έως και 60%.»[37].

Το ΠΑΣΟΚ στο Πρόγραμμά του υπόσχεται: «Προτεραιότητα αποτελεί η αύξηση των δημοσίων και ιδιωτικών επενδύσεων... Βασική προϋπόθεση, η ικανότητα της οικονομίας να κινητοποιεί και να συνδυάζει παραδοσιακούς και νέους αναπτυξιακούς μηχανισμούς και κλάδους, να εξαλείφει εσωτερικές διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας και να επιτυγχάνει υψηλότερα επίπεδα επενδύσεων σε τομείς μεγάλης απόδοσης»[38]. Ποια είναι τα «κίνητρα» όμως που κάνουν την Ελλάδα «ελκυστική» σε επενδύσεις; Πίσω από τα συνθήματα της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας, οι εργαζόμενοι αξιοποιώντας την πρόσφατη και παλιότερη πείρα τους μπορούν να αναγνωρίσουν την ένταση της εκμετάλλευσης, την επίθεση στα εργασιακά και ασφαλιστικά τους δικαιώματα. Αλλωστε οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ σε σχέση με την εργασία αφορούν κυρίως στο πώς οι εργαζόμενοι θα κληθούν να προσαρμοστούν στα δεδομένα της φτηνής και ευέλικτης εργασίας.

Η προώθηση των μεταρρυθμίσεων στην Παιδεία συνδέονται άμεσα με τις αντίστοιχες στην οικονομία και τις εργασιακές σχέσεις. Οι προωθούμενες από την κυβέρνηση της ΝΔ αλλαγές δε διαφέρουν επί της ουσίας από όσα υπόσχεται το ΠΑΣΟΚ στο Πρόγραμμά του. Για να πείσει για την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων, το ΠΑΣΟΚ προβάλει ψευδοδιλλήματα όπως: «Δημόσια παιδεία δέσμια του κρατισμού, της γραφειοκρατίας και αναπαραγωγής των κοινωνικών ανισοτήτων ή εργαλείο αναδιανομής πλούτου απελευθερωμένο και δημιουργικό; ... αυτοτελή - αυτοδιοικούμενα - κρατικά χρηματοδοτούμενα ΑΕΙ - ΤΕΙ, ανοικτά στην αξία του επιχειρείν ή ΑΕΙ-ΤΕΙ με αγκυλώσεις - περιθωριοποιημένα χωρίς καινοτομίες και δημιουργικότητα; ... Αναρχο τοπίο ιδιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ή θέσπιση κανόνων, προδιαγραφών λειτουργίας, αξιολόγησης, πιστοποίησης και αποφυγής άκριτης κερδοσκοπικής συμπεριφοράς;».

Ετσι το Πρόγραμμά του προωθεί: Κατάργηση του ενιαίου σχολικού προγράμματος σε πανελλαδικό επίπεδο[39]. Αποκέντρωση και άμεση σύνδεση των σχολείων με τις επιχειρήσεις[40]. Διατήρηση και ενίσχυση του συστήματος διαχωρισμού γενικής - τεχνικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με σαφή πρόθεση της μετατόπισης μαθητών από την πρώτη στη δεύτερη. Προώθηση της αυτοτέλειας των ΑΕΙ και ΤΕΙ, η οποία σε συνδυασμό με τις «προγραμματικές συμφωνίες των ΑΕΙ - ΤΕΙ με την πολιτεία» που θα καθορίζουν την κρατική χρηματοδότηση των ιδρυμάτων (με κριτήρια όπως «π.χ. το ποσοστό των φοιτητών που ολοκληρώνει στον αναμενόμενο χρόνο τις σπουδές του, το ποσοστό των φοιτητών που βρίσκει εργασία σε διάστημα ενός έτους από την αποφοίτησή τους»[41]), θα λειτουργεί ως ισχυρός μοχλός πίεσης για τη λειτουργία των ιδρυμάτων με βάση τα κριτήρια που θέτουν τα μονοπώλια[42]. Αντί για εξασφάλιση δημόσιου και δωρεάν συστήματος παροχών για σίτιση, στέγαση, συγγράμματα προβλέπονται φτηνή δουλειά χωρίς δικαιώματα μέσα στα ιδρύματα και φοιτητικά δάνεια.[43] Ενώ προβλέπει και υπερασπίζεται ξεκάθαρα τη λειτουργία ιδιωτικών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης κάτω από τον τίτλο: «Μη κρατικά κοινωφελή ιδρύματα».

Η «απελευθέρωση των αγορών» αποτελεί βασικό στοιχείο της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου. Η ΝΔ αναφέρει στο προεκλογικό της πρόγραμμα: «Απελευθέρωση των αγορών, ταχεία προώθηση των διαρθρωτικών αλλαγών και των αποκρατικοποιήσεων»[44]. Το ΠΑΣΟΚ δηλώνει στο Πρόγραμμά του: «Η ανταγωνιστικότητα είναι συνυφασμένη ...με την απελευθέρωση των αγορών και τη δημιουργία ανταγωνιστικού περιβάλλοντος»[45]. Σε αυτά τα πλαίσια το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει: απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας, απελευθέρωση ταχυδρομικών υπηρεσιών κλπ. Θεωρεί δεδομένες τις ιδιωτικοποιήσεις, που προσπαθεί όμως να τις εμφανίσει διαφοροποιημένες από αυτές της ΝΔ. Το ΠΑΣΟΚ σε αυτή την κατεύθυνση δηλώνει: «Για εμάς το κριτήριο παραμονής ή απόσυρσης του κράτους από τις αγορές είναι ένα και μοναδικό: η εξασφάλιση συνθηκών που εγγυώνται ποιοτικές και προσιτές υπηρεσίες σε όλους τους πολίτες, είτε παρέχονται από δημόσιους είτε από ιδιωτικούς φορείς»[46]. Ετσι θέτει ψευτοδιλήμματα όπως: τυφλές ιδιωτικοποιήσεις για εισπρακτικούς λόγους ή σχεδιασμένες για την ισχυροποίηση των ελληνικών επιχειρηματικών ομίλων;». Επίσης: «έλεγχος του ΟΤΕ με το αναγκαίο κρατικό ποσοστό ή ανεξέλεγκτο ιδιωτικό μονοπωλιακό καθεστώς;» κλπ.

Τόσο όσον αφορά τον ΟΤΕ όσο και τη ΔΕΗ, η υπόσχεση για αναγκαίο ποσοστό στον κρατικό έλεγχο δεν το διαφοροποιεί από τη ΝΔ. Αλλωστε η ΝΔ στο Πρόγραμμά της έλεγε για τη ΔΕΗ: «Tο κράτος διατηρεί τη μετοχική πλειοψηφία στην εταιρία και διασφαλίζει την ανταγωνιστική λειτουργία της αγοράς και την επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας». Αλλά και για τον ΟΤΕ η ΝΔ δεν υποσχόταν πλήρη ιδιωτικοποίηση αλλά «μεταβίβαση ποσοστού του κράτους σε κατάλληλο χρόνο».[47]

Για λόγους που δεν έχουν να κάνουν με το δικαίωμα των εργαζομένων σε φθηνές υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών και ενέργειας ή ένταξης αυτών των τομέων σε ένα κεντρικό σχεδιασμό με κριτήριο την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών, αλλά ως τη σταδιακή και εναλλακτική προώθηση κρατικομονοπωλιακών ρυθμίσεων, επιλέγουν τη διατήρηση -για την ώρα- ποσοστών αυτών των επιχειρήσεων στο κράτος. Οι ιδιωτικοποιήσεις και η απελευθέρωση των αγορών είτε «τυφλές» είτε «σχεδιασμένες» σημαίνουν ενίσχυση της δράσης των μονοπωλίων σε συγκεκριμένους τομείς και περαιτέρω εμπορευματοποίηση υπηρεσιών εις βάρος των εργαζομένων. Για τη ΝΔ δηλαδή ισχύει το ίδιο κριτήριο με εκείνο του ΠΑΣΟΚ: η «παρέμβαση» του κράτους στην «αγορά» (με την απόσυρση ή παραμονή του) θα πρέπει να διαμορφώνει τις απαραίτητες συνθήκες και υποδομές ώστε να εξασφαλίζεται η καπιταλιστική κερδοφορία.

Στον αγροτικό τομέα το ΠΑΣΟΚ θεωρεί ότι: «οι συνεχείς διαπραγματεύσεις στον ΠΟΕ, η ΚΑΠ δημιουργούν ένα νέο τοπίο για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα»[48], παρά το γεγονός ότι συρρίκνωσαν και θα συρρικνώσουν ακόμα περισσότερο την αγροτική παραγωγή και το αγροτικό εισόδημα. Υπερασπίζοντας τη νέα ΚΑΠ που υπερψήφισε η ΕΕ, ισχυρίζεται ότι δημιουργεί προϋποθέσεις για: «έναν δυναμικό ανταγωνιστικό και εξωστρεφή αγροτικό τομέα»[49], στηρίζει τα «ποιοτικά ελληνικά προϊόντα»[50] και δίνει τη δυνατότητα εξασφάλισης συμπληρωματικής απασχόλησης και εισοδήματος στους αγρότες με την ανάπτυξη «μεταποιητικών εμπορικών και αγροτουριστικών πρωτοβουλιών»[51].

Ομως οι ισχυρισμοί του διαψεύδονται από τη δραστική μείωση των επιδοτήσεων, από τα ελλείμματα στο αγροτικό εμπορικό ισοζύγιο που καλπάζουν και το 2006 έφτασαν στα 2,182 δισ. ευρώ, από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και τα αλλεπάλληλα διατροφικά σκάνδαλα, από το γεγονός ότι τη μερίδα του λέοντος των κονδυλίων του αγροτουρισμού καρπώνονται επιχειρηματίες και όχι αγρότες. Τα αδιέξοδα που δημιουργεί η νέα ΚΑΠ και ο ΠΟΕ σε όλες τις καλλιέργειες και τις γεωργικές δραστηριότητες, το ΠΑΣΟΚ τα αποδίδει στην διαπραγματευτική, διαχειριστική ανικανότητα της κυβέρνησης της ΝΔ. Υπόσχεται επαναδιαπραγμάτευση στην ΕΕ για να αμβλυνθούν και όχι να καταργηθούν ορισμένες αρνητικές επιπτώσεις. Ταυτόχρονα ως λύση προτείνει, μαζί με τη ΝΔ, ενεργειακές καλλιέργειες για την παραγωγή βιοκαυσίμων που είναι οικονομικά ασύμφορες για τους αγρότες και δεν εξασφαλίζουν περιβαλλοντικό όφελος.

Για να καρπωθεί την αγανάκτηση των αγροτών καλλιεργεί αυταπάτες με υποσχέσεις για έλεγχο της αγοράς αγροτικών εφοδίων, για «υγιή ανταγωνισμό» που δήθεν θα μειώσει την ψαλίδα των τιμών παραγωγού και καταναλωτή και σύγκρουση με εναρμονισμένες πρακτικές (καρτέλ) των εμποροβιομηχάνων, τους οποίους όμως θεωρεί αναντικατάστατους.

Συνεπές στην πολιτική των αναδιαρθρώσεων το ΠΑΣΟΚ υπόσχεται επιτάχυνση των ρυθμών καπιταλιστικοποίησης της αγροτικής οικονομίας και δηλώνει ανοιχτά: «Θέλουμε να υποστηρίξουμε ισχυρούς επαγγελματίες αγρότες»[52].

Σε αυτούς βεβαίως θα συγκεντρωθεί η γη και η παραγωγή με διάφορα κίνητρα και αντικίνητρα, στο όνομα της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας της αγροτικής παραγωγής.

Το ΠΑΣΟΚ ενσωματώνει γλαφυρά στο Πρόγραμμά του πολιτικές που ικανοποιούν τους στόχους και τις φιλοδοξίες των ελληνικών μονοπωλίων για: «ισχυρούς Ελληνικούς Ομίλους με πολυεθνικές συνεργασίες - με επιτελεία, ερευνητικά και χρηματοπιστωτικά κέντρα υποστήριξης στη χώρα μας... συμμετέχουν σε στρατηγικές συνεργασίες, εξαγορές και συγχωνεύσεις προκειμένου να πετύχουν το κατάλληλο ανταγωνιστικό μέγεθος και αναδεικνύονται σε εθνικούς και περιφερειακούς πρωταθλητές»[53]. Υπόσχεται μια Ελλάδα: «χρηματοοικονομικό μυαλό»[54] στην «ευρύτερη περιοχή μας», «παγκόσμια πρωταθλήτρια της ποντοπόρου ναυτιλίας»[55], «ισχυρό ενεργειακό κόμβο»[56]. Η «Δυνατή Ελλάδα» του ΠΑΣΟΚ, η «ισχυρή Ελλάδα» της ΝΔ είναι η Ελλάδα των ισχυρών μονοπωλίων που διεκδικούν αναβαθμισμένο ρόλο σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο. Αλλωστε αυτό εννοεί το ΠΑΣΟΚ λέγοντας ότι είναι πατριωτικό κόμμα.

Το ΠΑΣΟΚ διαβεβαιώνει ότι θα πρωτοστατήσει στην ενίσχυση του Ευρωπαϊκού ιμπεριαλιστικού κέντρου της ΕΕ: «Το Κίνημά μας, με την πλούσια εμπειρία τεσσάρων πετυχημένων Προεδριών, θα αγωνισθεί για να είναι η Ελλάδα στην πρωτοπορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της πολιτικής ενοποίησης»[57], στη διαμόρφωση νέου Ευρωσυντάγματος «...θα πρωταγωνιστήσει και πάλι στις διαπραγματεύσεις για τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις και τη Συνθήκη για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Συντάγματος»[58], στη διεύρυνση με νέες χώρες «...να καταστήσει ξανά την Ελλάδα "ατμομηχανή" της ευρωπαϊκής πορείας των χωρών των Βαλκανίων, ως τη μόνη αξιόπιστη στρατηγική για τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την ευρωπαϊκή επίλυση των προβλημάτων»[59].

Η στρατηγική αυτή επιβεβαιώνει τον προσανατολισμό των Ενόπλων Δυνάμεων ως δύναμη καταστολής και υπεράσπισης των συμφερόντων των εγχώριων μονοπωλίων μέσα από τη συμμετοχή της χώρας στο ΝΑΤΟ και στους διεθνείς ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς:

«Η ισχυρή και αξιόπιστη παρουσία της Ελλάδας στην περιοχή μας, στην Ευρώπη και στο διεθνές σύστημα προϋποθέτει την ύπαρξη αξιόπιστων και αποτελεσματικών ενόπλων δυνάμεων και τη συνεχή ποιοτική ενίσχυση και εμβάθυνση της αποτρεπτικής τους δύναμης»[60].

«Η υλοποίηση αυτής της πολιτικής προϋποθέτει Ενοπλες Δυνάμεις ικανές για την: ...Αντιμετώπιση κινδύνων από ασύμμετρες απειλές... Δυνατότητα ανταπόκρισης στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμμετοχή της χώρας στους Διεθνείς Οργανισμούς Συλλογικής Ασφάλειας»[61].

Δε χωράει καμία αμφιβολία ότι η «Δυνατή Ελλάδα» του ΠΑΣΟΚ χτίζεται πάνω στην ένταση της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, δημιουργείται με την ενεργό συμμετοχή του ελληνικού καπιταλισμού στους διεθνείς και περιφερειακούς ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, στα επιθετικά σχέδια κατά χωρών και λαών, επιδιώκοντας την ενίσχυση της δράσης του κεφαλαίου στην ευρύτερη γειτονική περιοχή.

 

Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ

 

Η κυβέρνηση της ΝΔ και ο φιλο-κυβερνητικός αστικός τύπος αντέδρασαν στο Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, θέλοντας κυρίως ν' αναδείξουν την αφερεγγυότητά του ως προς τη δυνατότητα να διαχειριστεί με καλύτερο τρόπο, με μεγαλύτερη κοινωνική συναίνεση βασικά ίδια στρατηγική στόχευση. Η ΝΔ, από τη θέση της κυβέρνησης, έχοντας λιγότερο το άγχος του διαχωρισμού, δε δίστασε να παραδεχτεί ότι τα βασικά σημεία των στρατηγικών στόχων ανάπτυξης (π.χ. ενέργεια κλπ.) δε διαφέρουν από αυτά που ήδη προωθεί η κυβέρνηση της ΝΔ[62]. Η αντιπαράθεση ΝΔ και ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να γίνει σε βασικά ζητήματα γιατί υπάρχει προγραμματική σύμπλευση. Γι' αυτό η ΝΔ καταλογίζει στο ΠΑΣΟΚ ότι δεν αναφέρει που θα βρεθούν τα χρήματα για να δοθούν οι υποσχόμενες «παροχές» και ότι έτσι υποκρύπτει αύξηση της φορολογίας. Φροντίζει να υπενθυμίσει ότι το ΠΑΣΟΚ είναι αναξιόπιστο με βάση το τι υποσχόταν και το τι υλοποίησε.

Ο ΣΥΝ στάθηκε «κριτικά» απέναντι στο Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ μέσα από τα επίσημα Δελτία Τύπου, τις δηλώσεις των εκπροσώπων του[63] και αρθρογραφία στελεχών του[64], κατηγορώντας το ότι «δεν μπόρεσε να συγκροτήσει μια συνεπή εναλλακτική πρόταση απέναντι στη νεοφιλελεύθερη πολιτική αλλά ότι είναι δέσμιο αυτής της πολιτικής». Ο ΣΥΝ κάνοντας κριτική στο ΠΑΣΟΚ, δεν ερμηνεύει τη μετατόπισή του προς τη «νεοφιλελεύθερη» διαχείριση ως προσαρμογή πολιτικής διαχείρισης στις ανάγκες της καπιταλιστικής παραγωγής, αλλά τη θεωρεί αποτέλεσμα ιδεολογικού εγκλωβισμού. Ετσι θεωρεί ότι το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ είναι «αφοπλισμένο ιδεολογικά και θεωρητικά ενοχικά παραδομένο στην ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού»[65]. Η «αδυναμία» ουσιαστικής, ταξικού χαρακτήρα κριτικής του ΣΥΝ προς το Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, έγκειται στην ίδια ιδεολογική - πολιτική προσέγγιση του ΣΥΝ για το χαρακτήρα της σύγχρονης καπιταλιστικής διαχείρισης. Εμφανίζεται ως δύναμη που αντιτίθεται στην «ακραία νεοφιλελεύθερη πολιτική» (όπως ονομάζει τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις) στην οποία υποτάχθηκε το ΠΑΣΟΚ, χωρίς να τη θεωρεί εγγενές στοιχείο της καπιταλιστικής κίνησης. Η αλήθεια είναι βέβαια ότι τόσο σε πολιτικές θέσεις όσο και στην πρακτική του ενσωματώνει πλευρές αυτών των αναδιαρθρώσεων (π.χ. στις θέσεις του για την Τοπική Αυτοδιοίκηση υποστηρίζει τις ΣΔΙΤ, το πέρασμα αρμοδιοτήτων από το κράτος στους δήμους και τις νομαρχίες στο όνομα της αποκέντρωσης κλπ.). Ο ΣΥΝ με την τακτική του απέναντι στο ΠΑΣΟΚ καλλιεργεί συστηματικά ψευδαισθήσεις για το χαρακτήρα του. Ετσι παρεμποδίζει τον απεγκλωβισμό εργατικών μαζών από την επιρροή του. Η κριτική του ΣΥΝ είναι κριτική προς ένα ενδεχόμενο πολιτικό συνέταιρο που όμως οι τωρινές συνθήκες δεν επιτρέπουν συνεργασία μαζί του. Η προσπάθεια άλλωστε του ΣΥΝ να εμφανίσει ένα «αντικαπιταλιστικό» προφίλ με στόχο να προσεταιριστεί τμήματα της λαϊκής δυσαρέσκειας, δεν επιτρέπει στις σημερινές συνθήκες κάτι τέτοιο. Είναι χαρακτηριστικά τα παρακάτω αποσπάσματα από την κριτική του Γ. Δραγασάκη βουλευτή του ΣΥΝ στην «Κυριακάτικη Αυγή», που αποτελεί και την πιο αναλυτική «κριτική» από πλευράς του ΣΥΝ:

«Κάθε πολιτική δύναμη... που θέλει να ανατρέψει ή έστω να μειώσει αυτή την πολλαπλή και διευρυνόμενη ανισότητα είναι υποχρεωμένη να εισηγηθεί και να εφαρμόσει ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης... Οι συντάκτες του προγράμματος του ΠΑΣΟΚ αποφεύγουν να αναμετρηθούν με το καθήκον αυτό. Μένουν στα συμπτώματα και τη διαχείρισή τους χωρίς να υπεισέρχονται στις βαθύτερες αιτίες και στην αντιμετώπισή τους. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, αφαιρεί αξιοπιστία από το συνολικό πρόγραμμα, ακόμη και από επιμέρους παροχές τις οποίες προτείνουν... Το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ υπόσχεται πολλά σε πολλούς, αλλά δεν θέλει να στερήσει τίποτα από κανέναν...

...Παγιδεύεται, αντίθετα, η όλη προσπάθεια σε μια ανούσια υμνολογία προς την "επιχειρηματικότητα" γενικώς, χωρίς προδιαγραφές ή ποιοτικά χαρακτηριστικά και τον "υγιή ανταγωνισμό", χωρίς πλαίσια δημόσιου και κοινωνικού ελέγχου ως προς τη λειτουργία των αγορών και του ανταγωνισμού»[66].

Ετσι λοιπόν ο ΣΥΝ κάνει ότι δε βλέπει ότι το πρόβλημα με το Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ δεν είναι ότι είναι άτολμο στην εισήγηση «ενός διαφορετικού μοντέλου ανάπτυξης», ότι δεν είναι δύναμη που θέλει να ανατρέψει ή να μειώσει την κοινωνική ανισότητα, αλλά ότι σαν αστικό κόμμα είναι τολμηρό και αποφασιστικό στην προώθηση της στρατηγικής του κεφαλαίου, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει τη μέγιστη δυνατή συναίνεση σε αυτή. Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπόσχεται πολλά σε πολλούς και δε θέλει να στερήσει τίποτα από κανέναν, αλλά ότι υπόσχεται πολλά στα μονοπώλια και θέλει να πάρει ακόμα περισσότερα από τους εργαζόμενους και τα φτωχά λαϊκά στρώματα. Είναι «άδικη» η κριτική του ΣΥΝ ότι το ΠΑΣΟΚ δεν ενδιαφέρεται για την επιχειρηματικότητα, ενώ προτείνει μια σειρά μέτρα προς όφελος της επιχειρηματικότητας. Παραπλανητική είναι η κριτική του ΣΥΝ περί «ποιοτικής» επιχειρηματικότητας, αποπροσανατολιστικός είναι ο όρος «υγιής ανταγωνισμός», γιατί και η επιχειρηματικότητα και ο ανταγωνισμός, όποιο επίθετο και αν έχουν μπροστά τους (ποιοτικός, υγιής), αφορούν την καπιταλιστική κερδοφορία που προέρχεται από την εκμετάλλευση των εργαζομένων.

Πίσω από την «ανέξοδη» για το ΣΥΝ «σοσιαλδημοκρατική» κριτική κρύβεται η δικιά του συμφωνία και αποδοχή βασικών επιλογών της αστικής στρατηγικής (όχι μόνο την ένταξη της χώρας στην ΕΕ, την ΟΝΕ κλπ. αλλά και σε πιο συγκεκριμένα θέματα, όπως π.χ. την αποδοχή της συνύπαρξης ιδιωτικού και δημόσιου τομέα υγείας και πρόνοιας κλπ.) καθώς και οι αυταπάτες που καλλιεργεί για τη δυνατότητα μιας φιλολαϊκής διαχείρισης αυτής της στρατηγικής.

Πιο συνεπής και ειλικρινής με την ενσωμάτωση του ΣΥΝ στη στρατηγική του κεφαλαίου είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζει το Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ η λεγόμενη «ανανεωτική» πτέρυγα του ΣΥΝ. Αλλωστε το κείμενο των 11 «ανανεωτικών» μελών της ΚΠΕ[67] για την εκλογική μάχη έχει πολλά κοινά σημεία με αυτό του Προγράμματος του ΠΑΣΟΚ. Ο Μ. Παπαγιαννάκης σε συνέντευξή του[68] κριτικάρει το Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, επισημαίνοντας ως αδυναμίες τις ανεπάρκειες και ασάφειές του. Ο Γ. Χατζησωκράτης σε συνέντευξή του[69] επί της ουσίας αποφεύγει να σχολιάσει το Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, εκτιμώντας ότι είναι βάση για εσωκομματική συζήτηση.

Το γεγονός ότι ο ΣΥΝ δεν είναι κόμμα εναλλαγής στην εξουσία, του δίνει τη δυνατότητα να κινείται πιο ευέλικτα, να ντύνει με πιο ριζοσπαστικά ενδύματα την ίδια πολιτική διαχείρισης και να την προβάλλει ως εναλλακτική πρόταση. Σε αυτό έγκειται και η οπορτουνιστική εμβέλειά του. Τα έργα και ημέρες των υπό τη διοίκηση του ΣΥΝ δήμων και νομαρχιών αποδεικνύουν το πόσο εναλλακτική είναι αυτή η πρόταση.

 

Η ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΟ ΚΚΕ

 

Η ανακοίνωση του Προγράμματος του ΠΑΣΟΚ συνοδεύτηκε από μια ένταση της επίθεσης ενάντια στο ΚΚΕ - τόσο άμεσα από στελέχη του ΠΑΣΟΚ, όσο και από τον αστικό τύπο που το στηρίζει.

Η επίθεση ενάντια στο ΚΚΕ είναι απαραίτητος όρος για να μπορέσει το ΠΑΣΟΚ να προωθήσει τον τεχνητό διαχωρισμό του από τη ΝΔ και ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει κάθε φωνή αμφισβήτησης στην πολιτική του πρόταση.

Η βασική προσπάθεια είναι να εμφανιστεί η πολιτική πρόταση του ΚΚΕ ως αδιέξοδη, συντηρητική, ότι συνδέεται με αντιδραστικούς κύκλους (π.χ. ότι ταυτίζεται με εθνικιστικούς κύκλους στην κριτική για το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού), ότι δεν μπορεί να δώσει απάντηση στα σημερινά προβλήματα του λαού και της χώρας, ότι υπονομεύει την ανάπτυξη, κάθε μεταρρυθμιστικό εκσυγχρονιστικό βήμα, ότι είναι φορέας του απομονωτισμού. Χαρακτηρίζεται ως στήριξη στη ΝΔ με στόχο να χτυπηθεί το ΠΑΣΟΚ[70], η προσπάθεια του ΚΚΕ να αναδείξει την ταξική ουσία της πολιτικής του ΠΑΣΟΚ, το γεγονός ότι το ΚΚΕ δεν εντάσσεται σε οποιαδήποτε προσπάθεια ανώδυνης «αντιδεξιάς» αντικυβερνητικής συσπείρωσης (π.χ. πρόταση μομφής ενάντια στη κυβέρνηση). Επί της ουσίας πρόκειται για μια «μαύρη» προπαγάνδα που δεν αντιπαρατίθεται με τις θέσεις και την πολιτική του ΚΚΕ, αλλά καλλιεργεί ένα αντί-ΚΚΕ κλίμα με συκοφαντίες, διαστρεβλώσεις και προβοκάτσιες.

Οι ιστορικές αναφορές του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΝ στο λαϊκό κίνημα δίνουν τη δυνατότητα στην αντικομμουνιστική τους επίθεση να επιδρά πιο εύκολα από αυτή της ΝΔ, σε λαϊκές δυνάμεις που προσεγγίζουν το ΚΚΕ. Ιδιαίτερα σε συνθήκες που συσσωρεύεται η λαϊκή δυσαρέσκεια, αναπτύσσονται ορισμένες λαϊκές αντιστάσεις, η επίθεση στο ΚΚΕ εξυπηρετεί γενικότερες επιδιώξεις. Το ΚΚΕ με την πολιτική του δεν εντάσσεται στις διάφορες εκδοχές μελλοντικής διαχείρισης κι έτσι μπαίνει εμπόδιο σε κάθε προσπάθεια ανανέωσης του αστικού πολιτικού συστήματος δια μέσου των εκσυγχρονισμών του ΠΑΣΟΚ και των μεταρρυθμίσεων της ΝΔ. Μια ανεξέλεγκτη πορεία ενίσχυσης του ΚΚΕ μπορεί να τροφοδοτήσει αλλαγές στο συσχετισμό, στη σταθερότητα του αστικού-πολιτικού συστήματος. Απασχολεί την άρχουσα τάξη η συμπάθεια εργαζομένων απέναντι στη πολιτική του ΚΚΕ και η δυνατότητα να αποκτήσει αυτή πιο ώριμα πολιτικά χαρακτηριστικά, να μετεξελιχθεί σε απεγκλωβισμό λαϊκών δυνάμεων από το αστικό πολιτικό σύστημα. Σε μελλοντικές συνθήκες ανόδου της ταξικής πάλης, η άρχουσα τάξη αναγνωρίζει ότι η πολιτική πρόταση του ΚΚΕ μπορεί να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο για το σύστημα.

Στόχος είναι να απομονωθεί το ΚΚΕ από την αναδυόμενη λαϊκή δυσαρέσκεια, να απαξιωθεί στη συνείδηση των λαϊκών και εργατικών στρωμάτων που το βλέπουν με συμπάθεια και αναγνωρίζουν ότι στέκεται στο πλευρό των εργαζομένων. Σε αυτή τη γραμμή συμβάλλει μέγιστα ο ΣΥΝ με το στόχο «αλλαγής του συσχετισμού στην Αριστερά».


Κείμενο του Πολιτικού Γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ



[1] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 5.

[2] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 5.

[3] Νέα Δημοκρατία: «Το κυβερνητικό μας πρόγραμμα για την οικονομία». Φεβρουάριος 2004.

[4] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 7.

[5] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 50.

[6] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 53.

[7] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 52.

[8] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 51.

[9] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 50.

[10] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 51.

[11] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 53.

[12] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 51.

[13] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 51.

[14] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 55.

[15] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 55.

[16] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 56.

[17] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 59

[18] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 54.

[19] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 57.

[20] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 58.

[21] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 58.

[22] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 58.

[23] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 59.

[24] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο (Περίληψη): «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα» (Εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ»), 2 Μαρτίου 2007, σελ. 52.

[25] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 59.

[26] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 59.

[27] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 64.

[28] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 64.

[29] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 63.

[30] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινων

ία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 68.

[31] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 67.

[32] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 66.

[33] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 66.

[34] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 67.

[35] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 67.

[36] Νέα Δημοκρατία: «Το κυβερνητικό μας πρόγραμμα για την οικονομία», Φεβρουάριος 2004.

[37] Νέα Δημοκρατία: «3 χρόνια νέα διακυβέρνηση. Αλλάζουμε την Ελλάδα - αλλάζουμε τη ζωή μας», 2.4 2007, σελ. 4.

[38] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 21.

[39] «Αντικαθιστούμε το ασφυκτικό αναλυτικό πρόγραμμα με ένα εθνικό πλαίσιο προγράμματος που θα ανοίγει τα περιθώρια για δημιουργία και πρωτοβουλίες σε κάθε σχολείο». ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007.

[40] «Ανοιχτό σχολείο σε στενή συνεργασία με γονείς και τοπική κοινωνία... οικοδομούμε μια δυναμική εκπαιδευτική μονάδα, με ευελιξία, λόγο και ευθύνη στη διαχείριση πόρων και την οργάνωση της μάθησης». ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007.

[41] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 13.

[42] «Κάθε Πανεπιστήμιο θα αξιολογείται με βάση τους στόχους που το ίδιο έχει δημοσιοποιήσει και έχει συμφωνήσει με την Πολιτεία». ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007.

[43] «Δίνουμε δυνατότητα μερικής απασχόλησής τους στα ιδρύματα που σπουδάζουν και επιτρέπουμε την δυνατότητα μερικής φοίτησης για διευκόλυνσή τους. Η πολιτεία θα εξασφαλίζει χαμηλότοκα δάνεια για φοιτητές». ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007.

[44] Νέα Δημοκρατία: «Το κυβερνητικό μας πρόγραμμα για την οικονομία», Φεβρουάριος 2004.

[45] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 29.

[46] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 29.

[47] Νέα Δημοκρατία: «Το κυβερνητικό μας πρόγραμμα για την οικονομία», Φεβρουάριος 2004.

[48] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο(Περίληψη):«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα» (Εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ»), 2 Μαρτίου 2007, σελ. 54.

[49] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο(Περίληψη):«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα» (Εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ»), 2 Μαρτίου 2007, σελ. 54.

[50] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα» Μάρτιος 2007, σελ. 95.

[51] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο(Περίληψη):«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα» (Εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ»), 2 Μαρτίου 2007, σελ. 54.

[52] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο(Περίληψη):«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα» (Εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ»), 2 Μαρτίου 2007, σελ. 54.

[53] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 31.

[54] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 33.

[55] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 44.

[56] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 41.

[57] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 99.

[58] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 99.

[59] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο:«Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 100.

[60] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 104.

[61] ΠΑΣΟΚ Προγραμματικό Πλαίσιο: «Δίκαιη Κοινωνία - Δυνατή Ελλάδα», Μάρτιος 2007, σελ. 105.

[62] Ανακοίνωση Τύπου ΝΔ: «Σημεία συνέντευξης του γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας κ. Λευτέρη Ζαγορίτη στο "Alpha Radio"». Αθήνα, 6 Μαρτίου 2007.

[63] Δηλώσεις Ν. Βούτση σχετικά με το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ στον Ρ/Σ «9,84», 4 Μαρτίου 2007.

[64] Αρθρο Γ. Δραγασάκη στην «Κυριακάτικη Αυγή», 18 Μαρτίου 2007.

[65] Αρθρο Γ. Δραγασάκη στην «Κυριακάτικη Αυγή», 18 Μαρτίου 2007.

[66] Αρθρο Γ. Δραγασάκη στην «Κυριακάτικη Αυγή», 18 Μαρτίου 2007.

[67] Εισήγηση του Σπύρου Λυκούδη στο Διαρκές Συνέδριο του Συνασπισμού. Παρουσίαση του κειμένου των 11 μελών της ΚΠΕ. Διαρκές Συνέδριο ΣΥΝ, Κεραμεικός, 17-18 Μαρτίου 2007.

[68] Εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», 11 Μαρτίου 2007.

[69] Εφημερίδα «Τα Νέα», 15 Μαρτίου 2007.

[70] Συνέντευξη Γ. Παπανδρέου στην τηλεοπτική εκπομπή της Ελλης Στάη στο « Μέγκα», 29 Μαρτίου 2007

 
 
 
JSN ImageShow by JoomlaShine.com
 
Copyright © 2011 kke.gr